W drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych po kilkunastu latach produkcji na zasłużoną emeryturę udał się Citroen AX, maluch o długości około 3,5 metra, którego przodkiem kilka pokoleń wcześniej był słynny 2CV. Auto w latach swojej świetności doczekało się między innymi sportowych odmian o oznaczeniach Sport i GTi. Jeszcze większe zapotrzebowanie na tego typu zabawki zapanowało za czasów następcy AX, którym był model Saxo.
Citroen Saxo zadebiutował w lutym 1996 roku jako najmniejszy i jeden z kilku nowych modeli w gruntownie odświeżonej ofercie Citroena, którą opanowały samochody o tak dźwięcznych nazwach, jak Xsara czy Xantia. Został opracowany razem z bliźniaczym Peugeotem 106. Małe Saxo miało około 3,7 metra długości, a jego linie narysował Donato Coco, który kilkanaście lat później odpowiadał za wygląd wszystkich samochodów Lotusa. Jeszcze w tym samym roku pojawił się 90-konny Saxo VTR z 8-zaworowym silnikiem o pojemności 1,6 litra, który był spadkobiercą AX GTi. Chwilę później poprzeczka poszła znacznie w górę: na rynku pojawił się sportowy Saxo VTS (oraz bliźniaczy 106 GTI od Peugeota).
Odmiana VTS, której nazwę po francuski czytało się podobnie do słowa oznaczającego "prędkość", odróżniała się od pospolitych Saxo body kitem z nowymi zderzakami, poszerzanymi nadkolami, progami, aluminiowymi felgami o średnicy czternastu cali z poszerzonym ogumieniem, końcówką wydechu, bocznymi pasami oraz elementami ozdobnymi. VTS był dłuższy o piętnaście milimetrów, szerszy o dwadzieścia pięć milimetrów i niższy o trzydzieści milimetrów od zwykłych Saxo. Pod spodem skrywało się przeprojektowane zawieszenie z nowymi stabilizatorami i rozstawem kół zwiększonym o dwadzieścia milimetrów na obu osiach, zmodyfikowany układ kierowniczy, wentylowane tarcze hamulcowe na przedniej osi, tarczowe hamulce z tyłu zamiast bębnowych, ABS w standardzie oraz jednostka napędowa typu TU5J4.
Za urok Saxo VTS obok odpowiednio skalibrowanego podwozia odpowiadała 4-cylindrowa, wolnossąca jednostka benzynowa o pojemności 1,6 litra z 16-zaworową głowicą. Silnik kręcił się chętnie do 7,3 tysiąca obrotów na minutę i przy 6,6 tysiącach obrotów dawał z siebie 118 koni mechanicznych. Było to prawie dwa i pół raza więcej, niż w przypadku podstawowego Saxo z silnikiem o pojemności niespełna jednego litra. Przy 5,5 tysiącach obrotów materializował się maksymalny moment obrotowy : 145 niutonometrów. Cała moc lądowała na przedniej osi poprzez 5-stopniową, ręczną skrzynię biegów ze skróconą przekładnią główną. Przy masie własnej na poziomie tylko 935 kilogramów gwarantowało to świetne osiągi: od zera do setki w niecałe dziewięć sekund i prędkość maksymalna 205 kilometrów na godzinę.
Oprócz drogowego Saxo VTS powstała cała rodzina modeli wyczynowych. Oddział Citroen Sport przygotował wersje wyścigowe i rajdowe, którymi można było rywalizować w markowych pucharach i różnego rodzaju mistrzostwach międzynarodowych: od rajdów i wyścigów po rallycross i zawody na lodzie. W roku 2001 za kierownicą Saxo Super 1600 startował Sebastien Loeb, późniejszy dziewięciokrotny rajdowy mistrz świata. Loeb razem z Saxo zdobył w tamtym sezonie tytuł mistrzowski w pucharze Junior World Rally Championship.
Pod koniec 1997 cała rodzina Saxo została rozszerzona, a wariant VTS przyjął na pokład kolejne silniki: 90-konne i 100-konne jednostki 1,6 litra oraz 75-konny motor o pojemności 1,4 litra. Szczytem marzeń pozostawał 16-zaworowy motor o mocy prawie 120 koni mechanicznych. Odświeżenie całej gamy w 1999 roku przyniosło między innymi nowe reflektory, wybrzuszoną maskę komory silnika oraz nową osłonę chłodnicy. Saxo produkowano przez około siedem lat do roku 2003, w którym Citroen zastąpił go maluchem o oznaczeniu C2. W modelach VTS kolejnej generacji można było zobaczyć między innymi silniki wysokoprężne, benzynowy C2 VTS wspiął się do okolic 125 koni mechanicznych.
Tekst: Przemysław Rosołowski
Ostatnia aktualizacja: 01.05.2025
